Geschatte leestijd: ca 3 minuten
Wat zal het mooi zijn als het woord voor het nieuwe jaar ‘saamredzaamheid’ wordt gekozen. We hebben onlangs allemaal een folder in de bus gekregen die bol staat van voorzorgen die je kunt nemen als voorbereiding op rampen: voldoende water in huis, een opwind-radio, zaklampen, eventueel een klein aggregaat, soep in blik en andere conserven; misschien heb je die folder nog wel in huis. Het lijkt allemaal onwerkelijk, dat voorbereiden op een ramp, het is zo ver weg, het is buiten onze belevingswereld. We leven immers in een verzorgingsstaat waar ons welzijn een zorg van/door de overheid is.
Iedereen merkt dat die vanzelfsprekendheid aan het afnemen is en dat er een omslag gaande is. Soms denk je ‘het zal me een zorg zijn’. Wat dan? Zelfredzaamheid zoals de folder voorschrijft? Maar dat is toch niet genoeg; wat heb je er aan dat het met jou goed gaat, maar met de ander niet? Veel mensen in je nabije omgeving moeten een drempel over om hulp te vragen aan de ander in plaats van professionele zorgverleners (als je die al kunt vinden). Hebben we wel aandacht voor de gevoelens van schaamte om hulp te moeten vragen; zowel van jezelf naar anderen als omgekeerd? Kennen we die anderen eigenlijk wel?
De laatste jaren is de wereld drastisch veranderd, helaas niet ten goede. De nieuwe moraal is: ‘Hebzucht is een deugd en de samenleving bestaat niet’; er zijn alleen individuen die hun eigenbelang najagen. Deze stellingen zijn niet alleen onwaar, hiermee worden onze sociale verbanden gesloopt. Zo leiden ze tot een niet aflatende strijd van allen tegen allen en van belang tegen belang. Van links tegen rechts en van ecologische verwoesting tot massale migratie. De democratie wordt uitgehold en ondermijnd; gevoelens van ongelijkheid en onveiligheid worden versterkt en als ze er niet zijn worden ze wel gecreëerd als dat in verkiezingstijd voordelig is. De leugen regeert en de werkelijkheid verschrompelt.
Dit is een schets van een ramp die ons treft; niet als een tsunami of een oorlog, maar als een opkomende mist, een waas die ons het zicht op de werkelijkheid ontneemt. Deze ramp trekt in onze poriën, ze ligt niet in het verschiet, nee, het voltrekt zich al langere tijd: sluipend en meedogenloos. De kenmerken zijn: toenemend wantrouwen, wrok, giftige rancune, blokkering door uitsluiting, zondebokken aanwijzen. Fatsoen bestaat slechts als je er voordeel van hebt.
Is dit een fraai uitzicht voor het nieuwe jaar? Is er nog een uitweg om deze ramp te keren? Gelukkig zijn er een aantal principes voorgesteld waarop een gedeelde visie op een goed leven gebouwd kan worden. Het zijn principes die een meerderheid van mensen, over culturen heen, kan herkennen en onderschrijven. De tijd waarin ‘universele’ oplossingen door ons aan de rest van de wereld kan worden opgelegd, is voorgoed voorbij.
We zullen het eerst zelf moeten voordoen, beter nog, we moeten het sámen voordoen, vóórleven. Allereerst zelfredzaam, maar direct daaraan gekoppeld: ‘saamredbaar’.
Mijn voornemen is om in de komende weken telkens één van die principes waar het goede leven op gebouwd kan worden, aan u voor te leggen.
Gelukkig nieuwjaar, want dat kan wél, samen. Proost.
Jan H. Fondse
Deze column verscheen eerder in het Weekblad van Diever.